BROŞÜRLER

Limon Muhafazası

Hazırlayan:
İhsan CANAN , Ziraat Yüksek Mühendisi

Türkiye’de üretilen turunçgiller içindeki en önemli dört tür arasında üretim bakımından portakal %47,5, limon %24,5, mandarin %22,7 ve greyfurt %5,4 oranında yer almaktadır. Buna göre Limon üretimi portakalın ardından ikinci sıradadır ve önemi gittikçe artmaktadır.

Türkiye’nin yetiştirdiği önemli limon çeşitleri arasında Interdonato, Kütdiken, İtalyan Memeli, Molla Mehmet ve Lamas başta gelmektedir. Interdonato limonu erkencilik bakımından önemli olmasına rağmen meyve kalitesi bakımından iyi özellikler göstermez ve muhafaza edilmeden tüketilir. Kütdiken limonu ise kalite bakımından çok iyi olup dayanıklı olması sebebiyle muhafaza edilen limonların büyük bir kısmını oluşturan çeşittir.

Yapılan çalışmalara göre Türkiye' de üretilen taze meyvelerin en az %25' i tüketiciye ulaşamadan çürüyüp atılmaktadır. Bunun başlıca nedenleri; depoların yetersizliği, derim zamanın iyi saptanamaması, derimdeki dikkatsizlikler, depo koşullarının tam olarak sağlanamaması ve uygunsuz ambalajlama teknikleridir. Yatak limonunun derim tarihinde fiyatı 1 birim iken 9 aylık bir muhafaza neticesi yaklaşık 6 birim olan fiyatı limon için muhafaza ve dolayısıyla deponun ne kadar önemli bir faktör olduğunu göstermektedir.

Soğukta muhafazada amaç, meyvelerin derildikleri sırada sahip oldukları özellikleri en az kayıpla saklamaktır. Türe ve çeşide uygun olarak seçilen depo sıcaklığının ve oransal nemin muhafaza periyodu boyunca sabit kalması, depo havasının meyvenin çıkardığı solunum gazlarından temizlenmesi de iyi bir muhafazanın gereklerindendir.

Limonların Muhafazası İçin Gerekli Şartlar:

İyi muhafaza koşulları uzun süre depolanacak yatak limonu olarak kullanılan çeşitler için 10 C sıcaklık ve %90 -95 oransal nemdir. Limonların muhafaza edildiği mevcut depoların bu şartları sağlayabilmesi için bazı düzenlemeler gerekmektedir.

Limon Muhafazasında Mevcut Durum:

Doğu Akdeniz Bölgesinde yetiştirilen Kütdiken, Molla Mehmet, Lamas, Aydın gibi farklı limon çeşitleri Kasım-Aralık aylarında derilip YATAK adı verilen doğal soğutmalı muhafaza depolarında saklanmaktadır.

Derimden hemen sonra genellikle mart başlarına kadar üretim bölgelerindeki doğal soğutmalı depolarda saklanan limonlar; mart ayı başlarında üretim bölgesinde havaların ısınmaya başlaması ve Orta Anadolu da ise aşırı soğukların sona ermeye başladığı mart ayında Ürgüp-Ortahisar bölgesine taşınıp burada mart-ağustos ayları arasında depolanmaktadır. Kısaca mevcut durum 4 aşamadan oluşmaktadır;

Üretim bölgelerinde kasım-aralık ayında derim, tasnif ve difenilli kağıtlara ambalajlama ve tahta sandıklara dizim.
Ürünün mart ayına kadar Mersin bölgesindeki doğal depolarda depolanması. Bu depolarda yüksek çevre sıcaklıkları nedeniyle yüksek ağırlık kaybı, mantarsal enfeksiyonların yayılması (En büyük kayıplar bu aşamada olmaktadır.)
Mart ayında İçel’deki doğal depolarda sıcaklığın yükselmesi ve Ürgüp’te karın kalkması ve havaların uygun hale gelmesi ile limonların Ortahisar’ a nakledilmesi.
Ağustos-eylül ayına kadar depolama ve satıştan hemen önce sandıkların elden geçirilmesi ve %40’a varan kayıplar.

Limon Muhafazasında Yapılan Hatalar :

1- Derim öncesi hatalar: Bazı bitki besin elementlerinin eksikliği (mangan, çinko) veya fazlalığı (aşırı azotlu gübreleme). Bu durumdan korunmak için yaprak ve toprak analizleri yaparak gübreleme yapılmalıdır. Yine çeşitli hastalıklara karşı derim öncesi ağaçların eteklerinin bakırlı ilaçlardan Benlate 500-1000 ppm veya impact 1000 ppm ile ilaçlanması gerekmektedir.

2- Derim Sırasındaki Hatalar: Tırnaklı kesim (diğer meyvelere zarar verir), Kesim yaraları(yaralı yerlerden çürüme başlar), çiğ kalkmadan derim (nemli meyvelerde çürüme çabuk olur.), kirli toplama sepetlerinin kullanımı (mantar ve hastalıklar kirli sepetlerden bulaşabilir), düşük difenil içeren kağıtlara ambalajlama (tam bir koruma sağlanmaması).

Doğal Depo Kullanımının Avantajları:

Yapım ve işletme giderleri düşüktür. Soğutma ve ısıtma için enerjiye ve izolasyon maddesine gereksinim yoktur.
Doğal olarak 3 yanı tepelere yaslanan depolar nem tutma ve havadaki nemi çekme bakımından iyi bir materyal oluşturmakta ve sıcaklığa karşı yalıtımı iyidir.
Gerekli teknolojik yatırım yapılmaz ise kayıplar bir hayli yüksek olmaktadır.

Ürgüp-Ortahisar Depolarının Durumu:

Yörede en yüksek çevre sıcaklıkları genellikle Temmuz-Ağustos aylarında 34-38 C, En düşük sıcaklıklar Aralık-Şubat aylarına –16 C ye kadar düştüğü görülmüştür. Bu yörede çeşitli tipte depolar kullanılmaktadır. Bu depolar;

Kapısı doğrudan dışarıya açılan halk tipi depo; Kapısı tahtadan yapılmış doğrudan doğruya açık havaya açılan depolarda bile sıcaklık 2.5-12°C arasında olmaktadır.

Kapısı koridor içine açılan halk tipi depo; Sıcaklıklar halk tipi depoya göre kış aylarında 1-2°C yüksek yaz aylarında 2°C daha düşük olmaktadır.

Kapısı doğrudan dışarı açılan izotermik kapılı depo; Bu tip depoda sıcaklık yıl boyu en düşük 4°C en yüksek 13°C arasında bir değişim göstermektedir.

Kapısı koridor içine açılan izotermik kapılı depo; Bu depo tipinde sıcaklık yıl boyu en düşük 4°C en yüksek 11°C Ağustos-Eylül arasında bir değişim göstermektedir. Bu depo bir üstteki depoya göre yaz aylarında 2-3°C serin, kış aylarında ise 3-4°C daha sıcaktır.

Depo Oransal Nemi

Koridor içerisindeki ve izotermik kapılı depolarda ortalama %85 in üzerinde, adi tahta kapı kullanan ve dış cepheye açılan depolarda ortalama %70-80 düzeyindedir.
Sonuç olarak gelişigüzel depolama yapılan bu depolarda; depolama sezonu içerisinde iklim koşullarına bağlı olarak oransal nem ve sıcaklıkta önemli dalgalanmalar olmakta, limonlarda tüm bu yapılan yanlışların sonucu %25-40 (çürüme+ağırlık kaybı) arasında kayıplar olmaktadır.

Limon Muhafazasında Dikkat Edilecek Konular :

Ürünün derimden sonra Mersin’de depolanması ağırlık ve çürüme kayıplarının artmasında en önemli etkendir. Bunun için gerekirse ısıtma yaparak hemen Ortahisar’a veya Mersin'deki yüksek yaylalardaki depolara götürülmesi gerekmektedir.
Depo hijyeni için boş depo yüzeylerinin sezon sonunda tıraşlanması ve fungusitler ile ilaçlama yapılması gerekmektedir.
Doğrudan doğruya dış mekana açılan depo kapıları yerine koridor kullanılması iyi bir muhafaza için şarttır.
Adi ahşap depo kapıları yerine izotermik kapıların kullanılması gerekir. Hacıalanı, Avgadı, Silifke-Kırobası’nda bulunan depolarda bu tip kapılar şarttır. Demir kapılar uygun değildir.
Limon kasalarının doğrudan zemin üzerine dizilmesi yerine paletlere dizilmesi iyi bir havalanma için gereklidir.
Depo içerisinde iyi bir havalandırma olacak kadar arada boşluklar kalacak şekilde limonların yerleştirilmesi gerekmektedir.
Düzensiz gelişigüzel havalandırma yapmak yerine zorunlu havalandırmanın zaman saatlerine bağlı aspiratörlerle veya diferansiyel termostata bağlı aspiratörlerle yapılması gerekmektedir.
Depolara ve koridora havalandırma bacaları açılması gerekmektedir.
Özellikle limonlar derimden hemen sonra depolara götürülerek, ısıtıcı çubuklar ve termostatlar ile depo sıcaklığının 8-10°C’ye yakın tutulması sağlıklı bir muhafaza için önemli bir koşuldur.
Erdemli ve Silifke’de depolanan limonlar için bir borsa oluşturulmaya çalışılmalıdır.