BROŞÜRLER

Hazırlayan:
Dr. Ayla YILDIZ, Ziraat Yüksek Mühendisi

Kayısı dünya üzerinde Asya’da İran, Afganistan ve Türkistan’da; Avrupa’da özellikle Akdeniz kıyılarında; Güney Amerika’da Arjantin ve Şili’de; Afrika ve Avustralya’da; ABD’de özellikle Kaliforniya’da geniş ölçüde yetiştirilmekte, ülkemizde ise Karadeniz Bölgesinin çok nemli doğu kısımları ile Doğu Anadolu’nun kışları şiddetli yüksek yaylaların dışında kalan hemen her ilde yetişmektedir.

Dünya sofralık kayısı ticaretinin %80’den fazlası turfanda olarak yapılmaktadır. Bu durumdan Akdeniz ülkeleri çok iyi yararlanmaktadır. İspanya, Yunanistan, İtalya, Fransa ve Macaristan kayısı ihraç  eden ülkelerdir. Aynı iklim kuşağına sahip Türkiye’nin ise taze kayısı dış satımı yok denecek kadar azdır, buna karşılık Türkiye ve İran dünya piyasalarında kurutulmuş kayısı dış satımı ile tanınmışlardır. Türkiye’de piyasaya ilk olarak kayısı bölgemizdeki illerden Mersin ve Hatay ile fazla olmamakla birlikte Adana ve Antalya’da çıkarmaktadır.

Ekolojik İstekleri:

Kayısı aslında ılıman iklim meyvelerinden olduğu halde bazı tip ve çeşitleri subtropik iklim koşullarında da yetişebilmekte, hatta çok erken dönemlerde olgunlaşarak turfanda yetiştiricilik açısından önem kazanmaktadır.
Kayısı kış sıcaklıkları dalgalanma göstermeyen yıllık yağışın 500 mm ve daha fazla olan sıcaklığın –33 C‘nin altına düşmediği ortalama 120-2500 m yükseklikler arasında her yerde yetişebilir. Toprak neminin yetersizliğine hassastır. Kayısılar derin-geçirgen, besin maddelerince zengin tınlı-kireçli topraklarda iyi yetişir.

Çoğaltılması ve Anaçları:

Kayısılar genellikle Prunus cinsine ait çöğür anaçları üzerine göz, nadiren de erken veya geç sürgün göz aşılarıyla üretilmektedirler.
Kayısıya anaç olarak, zerdali çöğürü, Myrobalan ve Mariana eriği, şeftali, badem kullanılabilmektedir. Anaç seçiminde toprak şartları ve yetiştirme amaçları çok iyi bilinmelidir.

Bahçe Tesisi:

Kayısı bahçesi bir iki yaşlı genç, sağlıklı ve ismine doğru, güvenli kaynaklardan sağlanan fidanlarla kurulmalıdır.
Dikim aralıkları çeşit özellikleri, toprak yapısı ve iklim koşullarına bağlı olarak 5x5 m’den 8x8 m, iç bölgelerimizde 10x10 m’ye kadar değişebilir. Bodur anaç kullanıldığında dikim aralıkları 3x3,5 m ya da daha az ölçülerde olabilir. Dikim kışları ılık geçen yerlerde dinlenme dönemlerinde, soğuk yerlerde ise ilkbaharda yapılabilir.

Yıllık Bakım İşleri:

Toprak işlemesi toprak ve atmosfer şartlarına bağlı olarak yapılmalıdır. İklim ve toprak yapısına bağlı olarak çeşit özellikleri de dikkate alınarak uygun bir sulama yapılması verim ve kaliteyi olumlu etkiler.
Kayısı gübrelemeye karşı iyi cevap veren bir türdür. Toprak ve yaprak analizlerine dayanarak uygun gübre dozları belirlenmelidir.
Ağaçlar dinlenmeye girdiğinde uyanıncaya kadar ki dönem arasında  budama yapılabilir. Genç ağaçlara goble, değişik doruk dallı veya yatay palmet şeklinde taçlandırma yapılarak iyi şekil verilmiş, verim yıllarında da taç şeklini bozmayacak şekilde güneş almayı sağlayacak kuru ve birbiri üzerine gelmiş dalların temizlenmesi, meyve yükünü taşıyacak çatal dalların alınması şeklinde budamaya devam edilmelidir. Açılan derin yaralar mutlaka macunla kapatılmalı ve budamadan sonra koruyucu ilaçlama yapılmalıdır.
Çeşitlerin verim durumuna göre seyreltme işlerine de önem verilmelidir. Ağaçların çok verimli olduğu durumlarda 2,5-3 m’lik herekler kullanılmalıdır.

Hastalık ve Zararlıları:

Kayısılarda görülen en önemli hastalıklar Monilia laxa olup en önemli zararlı ise Capnodis tenebrionis’dir. Bunların dışında ortaya çıkan sıkıntıların yerinde incelenerek teşhisinden sonra çevreyi kirletmeyen, doğal dengeyi bozmayacak, uygun zamanda ve uygun dozlarla kullanılacak ilaçlarla kimyasal ve kültürel önlemler alınmalıdır
Yaygın olarak görülen hastalık ve zararlıların mücadelesinde aşağıdaki kimyasallar belirtilen dozda kullanılmalıdır:

Yaprak delen

• Sonbaharda yaprak dökümünden sonra: %2’lik bordo bulamacı veya %0.8’lik bakırlı ilaç
• Pembe tomurcuk dönemi: %1’lik bordo bulamacı veya %0.4 ‘lük bakırlı ilaç
• Kılıf sıyrılırken Captan veya Benlate (%0.3 lük)

Monilia

• İlk çiçek (%1-5 çiçek açtığında) ve tam çiçekte (%80-90) Benlate, Dodon, Captan vs. belirtilen dozda verilmelidir.

Capnodis

• Dimethoate 40 (Rogor L40) EC, 200 cc/100 l
• Metasystox 150 cc/100 lt.
• Gusathion EC 200 cc/100 lt. yaz aylarında 15 günde bir ağacın gövdesi ve 1 m2’lik toprak ilaçlaması yapılmalıdır.