BROŞÜRLER

Hazırlayan:
Mustafa ÇAKIR , Ziraat Yüksek Mühendisi

Seralarda Isı Korunumu
Örtü altı yetiştiriciliğinde yapıların fonksiyonel kullanımı ve enerji tüketimini en aza indirecek düzenlemeler büyük önem taşımaktadır. Enerji fiyatlarındaki artışa paralel olarak serada ısı korunması ve dolayısıyla enerji tüketimini en düşük düzeyde tutmak için geliştirilen sistemler içerisinde ısı perdeleri büyük önem taşır.

Seralarda ısı perdesi kullanımı ile, özellikle kış aylarında ısıtma yapıldığı dönemlerde seradan ısı kaybı azaltılarak yakıt masraflarından tasarruf edilmiş ve çevre daha az kirletilmiş olur. Isı perdeleri aynı zamanda, yazın fazla gelen güneş ışınlarının seraya girme oranlarını azaltmak için gölgeleme perdesi olarak da kullanılabilirler.

Seraya giren güneş ışınlarının bir kısmı örtü malzemesinden geri yansır. Bir kısmı örtü malzemesi ve yapı malzemesi tarafından tutulur. Geri kalan %55-65 lik kısmı seraya ısı enerjisi olarak girmektedir. Seraya giren güneş enerjinin %10’u yansıma ile kaybolmaktadır.

Sera içindeki ısı çeşitli yollardan sera dışına sızarak kayba uğrar. Burada iç ve dış ortam sıcaklıklarının eşit olmaması etkilidir. Gündüz saatlerinde sera içine giren ışınlarla oluşan sıcaklık gece saatlerinde sera dışına doğru kaybolur. İç yüzeyden ısı iletim yolu ile dış yüzeye alınan ısı taşınım ve ışınım yolu ile kaybolur. Işınım kaybı, atmosferde su buharının ve bulutların varlığı ile etkilenir iken ısı taşınım kaybı rüzgar hızının yükselmesi ile artar.

Gece ısıtılan bir serada ürün bölgesinden cama doğru hesaplanan ısı transferi, ısı taşınımı ile %42, ışınım ile %33 ve evapotransprasyon ile %25 olarak bildirilmektedir Seradan ısı kaybının diğer bir şekli de havalandırma ve seranın değişik yerlerindeki yarık ve boşluklar ile kapı-pencerelerden olmaktadır.

Enerji fiyatlarındaki artış da göz önüne alınırsa bu kayıpları en aza indirmek zorunlu hale gelmiştir. Kayıpları azaltmanın yollarından biri ve en önemlisi ise seralarda ısı perdeleri kullanmaktır. Öncelikle gece saatlerinde meydana gelen ısı kaybını azaltıp, seraların ısı korunumunu sağlamak amacıyla değişik materyallerden, dokuma ve film olarak kullanılan örtülere ısı perdesi denmektedir.

Bu ısı perdeleri üç amaçla kullanılmaktadır.

• Fotoperyodik bitkilerin üretiminde gün uzunluğunu kontrol etmek için, fotoperyod kontrol perdesi
• Seralarda ısı kaybını azaltmak için ısı perdesi
• Bazı bitkilerin üretiminde güneş ışığı şiddetini azaltmak için gölgeleme perdesi

Günümüzde yaygın olarak kullanılan ısı perdeleri Polietilen (PE), Polipropilen (PP), Polyester, Akrilik gibi plastik veya alüminyumlu malzemelerden yapılmaktadır.

Krizantem yetiştiriciliğinde fotoperyod kontrolü için siyah film kullanılan bir serada kış sezonunda ısı kayıplarının %35 azaltıldığı, yine, şeffaf polietilen perde ile %32, PVC perde ile %35 oranında ısı kaybı önlenirken alüminyum plastik film uzun dalda ışınıma yüksek yansıma özelliği ile bu oran %55’e çıktığı araştırmalarla saptanmıştır

Kısaca, alüminyum katkılı polyester ısı perdeleri ile ısı kaybında %50’nin üzerinde bir azalmanın olduğu, buna göre yıllık yakıt tüketiminde de yaklaşık %30 tasarruf sağlandığı bilinmektedir.

Isı Perdelerinin Özellikleri

• Hafif olmalı
• Güneşin zararlı ışınlarına (Ultraviole ve kızıl ötesi ışınlar) dayanıklı olmalı
• Kimyasal maddelere dayanıklı olmalı
• Seradaki nisbi rutubetten etkilenmemeli (çekme ve yoğuşma yapmamalı)
• Yansıtma özelliği yüksek olmalı
• Katlanabilir olmalı
• En önemlisi de ekonomik olmalıdır.

Isı Perdelerinin Yerleştirilmesi:
Isı perdeleri, serada, bitki örtüsü ile çatı arasına yerleştirilebildiği (iç ortam perdesi) gibi sera örtüsünün dış kısmından (dış ortam perdesi olarak) da yerleştirilebilir. Seraya dışarıdan yerleştirilen perdeler daha çok gölgeleme amacıyla kullanılmakta olup, özellikle sıcak iklimlerde etkilidir.

Seranın iç kısmında üst perde ile birleşik durumda yan perdeler de yerleştirilebilir.

Herhangi bir ısı perdesi sistemi aşağıdaki elemanlardan oluşur.
1.Isı perdesi malzemesi
2.Perde malzemesinin taşıyıcı sistemi
3.Perdelerin açılıp kapanmasını sağlayan, otomatik veya manuel olarak kontrol edilebilen açma kapama sistemi,

• Oluktan oluğa ısı perdesi
• Kirişten kirişe ısı perdesi
• Akslar arasına yerleştirilmiş ısı perdesi
• Çatı ekseninden kenarlara doğru hareket eden ısı perdesi.

Isı perdeleri yerleştirilirken dikkat edilmesi gereken hususlar:

• Serada perdelerin yatay olarak hareket edebilmeleri için perde ile bitki arasında gerekli boşluk bulunmalıdır.
• Perdelerin açılıp kapanması sırasında zarar görmemesi ve soğuk hava ile temastan etkilenmemesi için havalandırma düzeneğinin hareketli kısımları altında bitkilerden yeterli yükseklikte boşluk bırakılmalıdır.
• Perdeler serada açık durumda olduklarında, seranın aydınlanmasını mümkün olan en az düzeyde engellemelidir.
• Perde kapalı durumda olduğunda mümkün olduğunca açık yer kalmayacak şekilde kapatılabilmeli ve böylece perdelerin alt ve üst kısımlarında kalan hacimler arasında kontrolsüz hava geçişine olanak vermeden iyi bir yalıtım sağlamalıdır.
• Perde materyali ve perde taşıyıcı malzemelerinin istenilen özellikte ve kalitede olması ve fazla yer kaplamaması gerekmektedir