TÜBİTAK Destekli Araştırmalarımız

Proje Özeti:
Seralarda Güvenli Sebze Üretiminin Geliştirilmesi Açısından Girdi Kullanımının Analizi

Son yıllarda tüketicilerin güvenilir gıda tüketme talebi, gıda üretiminde insan sağlığına ve çevreye zarar vermeyen girdilerin ve üretim tekniklerinin kullanılmasını zorunlu hale getirmiştir. Günümüzde seralardaki üretim, ekolojik koşullara bağlı olarak gerçekleştirilmektedir ve bu bağımlılık nedeniyle üretimde verim ve kalite kayıpları meydana gelmektedir. Seralar, entansif tarım alanları olduğu için üründeki bu kayıpları azaltabilmek amacıyla yoğun olarak sentetik kimyasal maddeler kullanılmaktadır. Çevre kirliliği yaratan, doğal dengeyi bozan ve insan sağlığı açısından tehditler oluşturan bu maddeler bitki büyüme düzenleyicileri (hormon), ticari (kimyasal) gübreler ve pestisitlerdir. Özellikle geleneksel yetiştirme tekniklerinin kullanıldığı küçük aile işletmelerinde insan sağlığı ve çevre açısından tehlike oluşturan sentetik kimyasal maddeler aşırı miktarlarda kullanılmakta ve ardı ardına aynı türlerin yetiştiriciliği yapılmaktadır. Bu işletmelerde de mevcut üretim sisteminin değiştirilmesine ve gıda güvenliğini esas alan uygulamalara geçilmesine ihtiyaç vardır.
Türkiye’de örtüaltı tarımı yapılan toplam alanın (47774 ha) %64’ünü sera alanları oluşturmaktadır. Sera alanlarının büyük çoğunluğu ise Akdeniz ve Ege bölgelerinde yer almaktadır. Sera alanları son 10 yılda yaklaşık %55 oranında artış göstermiştir. Seralarda en fazla üretimi yapılan sebze domatestir ve bunu sırasıyla hıyar, biber, patlıcan, fasulye, marul, kavun ve kabak izlemektedir. Türkiye’de geleneksel aile işletmeleri yanında, büyük kapalı alanlara sahip (10 da ve fazla), iklim kontrolü yapılan ve ileri tekniklerin uygulandığı modern işletmelerde de sera sebzeciliği yapılmaktadır.
Sera sebzeciliğinde girdi kullanımı konusunda birçok faktör etkili olabilmektedir. Şüphesiz en önemli faktörler; sera büyüklüğü ve yapısal özellikleri, seralarda kullanılan teknoloji düzeyi, üretim tekniği, yetiştirilen sebze türleri ve üreticinin sahip olduğu özelliklerdir. Sera sebzeciliğinde kullanılan kimyasal girdilerin çevre ve insan sağlığına olumsuz etkilerinin ortaya çıkmasıyla, Türkiye’deki bilinçli tüketiciler aldıkları ürünlerde hangi girdilerin, ne miktarda kullanıldığını araştırmaya başlamışlardır. Dolayısıyla serada yetiştirilen ürünlerde kullanılan girdiler kamuoyunda tartışma konusu olmuştur.
Diğer taraftan, Türkiye sera sebzeleri dışsatımının önemli bir kısmını AB ülkelerine  gerçekleştirmektedir. AB ülkelerindeki tüm süper ve hipermarketlerin üyesi olduğu Avrupa Gıda Perakendecileri Birliği (EUREP) tüketicilerine arz ettikleri meyve ve sebzelerde insan sağlığını tehdit eder nitelikteki bazı riskleri en aza indirmek amacıyla, her türlü yaş sebze ve meyveyi üretimden tüketime kadar kayıt ve kontrol altına almaya yönelik olarak 1997 yılında EUREPGAP Protokolünü hazırlamıştır. EUREPGAP protokolünde İyi Tarım Uygulamalarının (GAP-Good Agricultural Practices) esasları yer almaktadır. İyi Tarım Uygulamaları,  tarımsal üretim sisteminin sosyal açıdan yaşanabilir, ekonomik açıdan kârlı ve verimli, insan sağlığını koruyan ve çevreye önem veren bir hale getirmek için uygulanması gereken işlemleri içermektedir. Türkiye AB ülkelerine sadece iyi tarım uygulamaları prensiplerine göre üretilen sera sebzelerinin dışsatımını gerçekleştirebilecektir. Nitekim Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 2004 yılında iyi tarım uygulamalarının Türkiye’de de dikkate alınması amacıyla bir yönetmelik hazırlamış ve uygulamaya koymuştur.
            Bu araştırmanın amacı, Antalya, Mersin, Muğla ve İzmir illerinde sera sebzeciliği yapan üreticilerin girdi (gübre, pestisit, hormon, işgücü, tohum-fide vb.) kullanımını teknik ve ekonomik yönden analiz etmek ve seralarda güvenli sebze üretiminin geliştirilmesi açısından üreticileri bilgilendirmek ve yönlendirmektir. Bu amaçla, araştırma kapsamına tesadüfi örnekleme yöntemiyle alınacak üreticilerin anket yöntemiyle mevcut girdi kullanım düzeyleri saptanacak, üreticilerin sebze türlerine göre kültürel uygulamalar, bitki besleme, bitki koruma ve pazarlama konularındaki faaliyetleri analiz edilecektir. Bunun yanında üreticilerin iyi tarım uygulamaları, organik tarım, topraksız tarım, entegre ürün yönetimi ve entegre mücadele konularındaki bilgi düzeyleri, eğilimleri ve karşılaştıkları sorunlar da saptanacaktır. Araştırma kapsamında girdi kullanımı ve alternatif üretim tekniklerinin uygulanması konusunda üreticilere dağıtılmak üzere bir broşür-kitap hazırlanacaktır. Ayrıca her üreticinin üretim dönemlerinde verilerini kaydedeceği bir kayıt sistemi oluşturulacaktır. Bu şekilde üreticilerin girdi kullanım maliyetlerini kontrol edebilmelerine olanak sağlanacaktır.